dilluns, 25 de febrer del 2013

Negra sombra que m'asombras.Rosalia de Castro

Cando penso que te fuches,negra sombra que me asombras,ó pé dos meus cabezales tornas facéndome mofa.
Cando maxino que es ida,no mesmo sol te me amostras, eres a estrela que brila,i eres o vento que zoa.

Si cantan, es ti que cantas,si choran, es ti que choras,i es o marmurio do río i es a noite i es a aurora.

En todo estás e ti es todo,pra min i en min mesma moras,nin me abandonarás nunca,sombra que sempre me asombras.

Cuando pienso que te fuiste,

negra sombra que me asombras,

a los pies de mis cabezales,

tornas haciéndome mofa.

Cuando imagino que te has ido,en el mismo sol te me muestras,y eres la estrella que brilla, y eres el viento que zumba.

Si cantan, eres tú que cantas,si lloran, eres tú que lloras,y eres el murmullo del río y eres la noche y eres la aurora.En todo estás y tú eres todo,para mí y en m misma moras,ni me abandonarás nunca,sombra que siempre me asombras.



divendres, 22 de febrer del 2013

El Gallec és la llengua resultant de l'evolució del llatí

El gallec és la llengua resultant de l'evolució del llatí implantat pels soldats i els colons romans al nord-oest de la península Ibèrica entre els segles i i vi de la nostra era. El resultat fou una llengua romànica en què les llengües cèltiques anteriors a la invasió romana no van deixar gairebé cap petjada, excepte en el lèxic i en la toponímia.


Del segle xiii al xiv es produeix una clara consolidació del gallec com a llengua administrativa i literària, període en què tant els territoris situats al nord (Galícia) com els localitzats al sud (Portugual) del riu Miño pertanyen a la mateixa àrea lingüística. La lírica galaicoportuguesa constitueix precisament una de les proves més evidents de l'esplendor i vigor d'aquesta llengua neoromànica durant el període medieval.

A la fi de l'edat mitjana, la llengua i la literatura culta gallegues van entrar en un període de decadència. En aquest context polític, el gallec es va mantenir absent de l'àmbit escrit durant un llarg període de tres segles (xvi, xvii i xviii), anomenats «Séculos Escuros» ('Segles Foscos').

«Rexurdimento» ('Resorgiment') és el nom del moviment de renovació cultural que va tenir lloc durant la segona meitat del segle xix. Cantares Gallegos, la primera obra escrita íntegrament en gallec, publicada el 1863 per Rosalía de Castro, va inaugurar el «Rexurdimento Pleno». La primera gramàtica i diccionari gallecs, essencials per a l'estandardització de la llengua, van aparèixer també al segle xix.

La recuperació del gallec com a llengua literària i de cultura es va consolidar al llarg de tot el segle xx. Paral·lelament, es va produir en aquest període una davallada evident en els usos orals menys formals, especialment a les àrees urbanes.

Gràcies a la tasca desenvolupada durant les tres darreres dècades, tant des dels poders públics com des de la iniciativa social, el procés de legitimació i modernització de la llengua gallega va ser un èxit, i la seva expansió demogràfica i funcional va ser molt considerable.

Quant a la normativa lingüística del gallec, l'autoritat competent per llei des del 1983 és la Real Academia Galega (RAG), institució que es va constituir oficialment el 30 de setembre de 1906. La darrera edició revisada de Las Normas ortográficas e morfológicas do idioma galego data del desembre del 2003, la qual modifica i unifica els criteris existents des de l'aprovació, el 1982, de les normes anteriors.





dimecres, 20 de febrer del 2013

Os cavalos de Tróia a Galliza


Mas alguns desses "males" estám n a raiz do movi mento: nem todos os grupos postu lavam a suficiênc i a sistémica, pretendendo alguns um subsistema galego do sistema espanh o l , como periferi a ou como construto da u n i dade superior.
De entre estas atitudes sali enta-se a que designo de "cavalos de Tró i a" : i ntelectuais postul adores da subalternidade que, colocados no sistema espanhol, se reclamam i gualmente pertencentes ao g alego e até dele l íderes, e cujas críticas aumentam ao ritmo dos tímidos avanços autonomistas.

Pardo Bazán é a representante mais característica dessa atitude, e o seu mel hor compêndio De mi tierra ( 1 8 8 8 ) , l i vro onde, no que di respeito ao caso que •• tratamos, defe nde a l i teratura espanh o l a (referente de oposi çom galeguista) como superior à portuguesa (referente de reintegraçom6),e em que combate "lo que en el terreno político representa l a l i teratura regional" e manifesta as suas "dudas acerca de su utilidad y porvenir", provocadas por:

*Lo mucho que complica e l estudio y conocimiento de una literatura nacional su di visión en varias lenguas.

*La l i mitada esfe ra de acción que corresponde á l as obras literarias cuando sólo pueden ser debidamente apreciadas en un territorio circunscrito y dependiente.

*EI carácter arqueológico de los renac i m i e ntos regi o n a l e sA." S u forzoso e x c l u s i v i s mo y condición en cierto modo negativa.S: EI impulso inevitable de toda nacionalidad á extinguir los dialectos y á que prevalezca e l más perfecto y general de entre e llos, que constituye l a lengua patria'.

Para o desenvolvi mento dos conceitos "referente de oposiçom" e "referente de reintegraçom", cfr., por exemplo, Beramendi, "EI Partido Galleguista y poco más" i n Los Nacionalismos en la Espafiaa de la II República, J u sto G . Beramendi

"La Poesía Reg ional Gallega", "Discurso presidencial, leído en la Velada que, para honrar l a memoria de Rosalía Castro, ha celebrado e l Liceo de Artesanos de l a Coruna, el día 2 de Septiembre de 1 885" (que, diga-se de passage, mais parece o combate a qualquer possibilidade separatista do que elogio à poeta), in De mi Tierra.

Pardo Bazán , c uj o prestíg i o e i n f l u ên c i a torn a v a m - n a q u ase i natacáve l, pedirá, enfim, ao poeta galego "que sus versos parezcan pensados y senti dos por u n aldeano; Ó, aI menos, que no haya en e llos cosa que con traste ó desafine de chocante modo, ni donde e l escritor urbano, que lee periódi cos y discute en cafés, asome la punta de l a oreja.

O carácter essencialista de muita da produçom regionalista colocava o sistema numha i mportante fraqueza competitiva a respeito do seu referente de oposi çom . O repertório galegu ista privilegiado por alguns escritores era extremamente conservador, reagindo a toda a i novaçom, e ficava ainda reduzido nas suas possi bilidades expansivas,dada a centrali dade que o elemento fo\clori zante (humor, costumes,etc.) ocupava.

O galeguista Pardo Becerra sintetiza em 1 88 9 esta situaçom: E unha proba crara e compreta de q u ' o lengu axe gal lego non s' hacha n-o seu estado natural, é a fal i a d' obras que sirvan , de verdadeira i strución. E certo qu' a poesía gallega, d ' u n tempo á esta parte, adiquiriu grande vô, pro esto mesmo, este
intrés soilo pol-a poesia, y en particolar pol-a hu morística, ê causa de que moi tos non l Ie dian ô gallego a estima que l Ie corresponde 10.

A procura da legitimaçom: cultura, história e política no movimento galeguista, um sistema sitiado A di versi dade de perspecti vas sobre o que o regionalismo cultu ral devia ser, estava naturalmente i nterrelacionada (nem sempre de maneira l i ne ar) com as pol íticas. No caso de grupos reivindic adores de especifi cidades, sobretudo nacionalitári as , ressalta com maior evidência a interacçom 􀇛ntre os campos cul tu ral e o do poder e o espaço

Pardo B azán, uEI olor de l a tierra", p. 50 texto em que se defende a poética do galego Lamas Carvajal frente a outras manifestaçons galeguistas ( in De mi Tierra,).

P. Bazán nom está sozinha. . .; n a galeguista revista CaUda, aparece em Junho de 1 888 um artigo de 1. de Arévalo, anti rregionalista, a elogiar a sua posiçom . A Monteira, número 4, de 26 de Outubro de 1 8876.

dilluns, 18 de febrer del 2013

Os contidos e recursos recollidos,unha finalidade.

Os contidos e recursos recollidos  teñen unha finalidade educativa. Calquera contido que non cumpra cos requisitos necesarios para aparecer nesta web será retirado inmediatamente se así é comunicado polo autor e/ou autores ou propietarios/as dos seus dereitos.


A través desta páxina accédese libremente a recursos educativos da autoría da Coordinadora Galega de ENDL, dirixidos a aquelas persoas que queiran facer deles un uso ou utilización educativa.

Nesta páxina tamén se accede, a través de ligazóns externas ou directamente, a contidos educativos creados por docentes e centros educativos, así como por institucións e colectivos sociais e culturais cuxa autoría é citada expresamente.

A CGENDL non ten ningunha finalidade lucrativa e en ningún caso se comercializa cos contidos que aparecen neste sitio web, tampouco por parte de terceiros.

divendres, 15 de febrer del 2013

A saúde pública a partir da ótica do Estado

-Saúde pública origem-

A Medicina conceitua a doença , reduzindo-a ao plano fenomênico e individualizado da causalidade etiológica.[carece de fontes?] Essa recorre aos métodos empírico-analíticos (estrutural-funcionalistas), popperiano ou fenomenológico, e admite possibilidades de melhoras pontuais e graduais capazes de ser descritas (enquanto patologia) e/ ou quantificadas (avaliação da eficácia terapêutica).

A saúde pública centra sua ação a partir da ótica do Estado com os interesses que ele representa nas distintas formas de organização social e política das populações. Na concepção mais tradicional, é a aplicação de conhecimentos (médicos ou não), com o objetivo de organizar sistemas e serviços de saúde, atuar em fatores condicionantes e determinantes do processo saúde-doença controlando a incidência de doenças nas populações através de ações de vigilância e intervenções governamentais. Não deve ser confundida com o conceito mais amplo de saúde coletiva.



dijous, 14 de febrer del 2013

Ligazóns con outras escolas de saúde

-Ligazóns de interese-


Agrúpanse a continuación ligazóns con outras escolas de saúde para cidadáns, con páxinas institucionais de interese e outras recomendadas máis específicas pero de enorme interese para distintos colectivos e grupos cidadáns, para persoas doentes ou os seus familiares e coidadores principais.Participe, por favor

Permítanos escoitar libremente e en directo as súas demandas, críticas, suxestións ou parabéns. Pode tamén cumprimentar enquisas sobre os servizos desta Escola Galega de Saúde para cidadáns Blogs

Espazo web cedido pola Escola para dar soporte ás diversas asociacións de axuda mutua, interesadas en que as persoas que participan nas súas actividades e iniciativas, teñan unha canle directa para interrelacionarse entre sí.Xente con vida

Xente con vida, as nosas recomendacións nas redes sociais para levar unha vida saudable

dimecres, 13 de febrer del 2013

A Galiza qué es la F.E.G.A.S .(2013)

A Escola Galega de Administración Sanitaria  (FEGAS) ten por obxecto o enriquecemento do capital humano dos servizos sanitarios mediante a súa capacitación a través da formación, innovación e excelencia, no ámbito das ciencias da saúde e da administración e xestión sanitaria. Entre os seus fins están:

*Formación Contínua

Planificación e provisión da formación continuada en materia de administración e xestión sanitaria, sociosanitaria, saúde pública e asistencia sanitaria do persoal ao servizo da sanidade pública galega.

A programación e execución de programas de docencia e formación continua en colaboración con entidades e institucións públicas e privadas en materia de administración e xestión sanitaria, sociosanitaria, saúde pública e asistencia sanitaria.

Avaliación de noves Tecnoloxias Sanitarias

As actividades relacionadas coa avaliación de novas tecnoloxías sanitarias nos termos que se conveñan coa Consellería de Sanidade, de conformidade coa súa planificación e as súas directrices.

Investigación Sanitaria

A execución da actividade relacionada coa investigación sanitaria nos termos que se conveñan coa Consellería de Sanidade e co SERGAS, de conformidade coa súa planificación e as súas directrices.


Programación e financiamento das actuacións, bolsas e axudas á formación. O respecto aos principios de publicidade, concorrencia, mérito e capacidade informará a política de concesión de bolsas e axudas por parte da Escola.


A edición, realización e difusión de estudos e traballos de carácter científico e de toda clase de publicacións, periódicas ou non.

diumenge, 10 de febrer del 2013

En el Anno de MCCCCLXX,sesta feira,XII dias dagosto.

En el annode MCCCCLXX, sesta feira, XII dias dagosto. Estando en Monforte de Lemos ante Johan Ares, alcalde da dita villa por o conde don Pedro, seendo o dito alcalde en abdiencia e julgando pleitos segundo que ha de huso e de costume, pares eu ante él dom Estevo Anes, abbade do moesteiro de Santo Estevo de Riva de Sil, et mostrou e fezo leer por min dito notario huacarta de noso sennor el rey dom Enrrique, que Deus mantena, a qual carta era escripta en papel e seellada con s,eu seello da poridade, da qual o tennor tal he:


Dom Enrrique, por la gracia de Dios rey de Castiella, de León, de Tolledo, de Galliza, de Sevylla, de Córdova, de Murcia, de Jaén, del Algabre, de Argezira, e sennor de Molina, a vos don Francisco Sarmiento, nuestro adelantrado mayor del regno de Galliza, e al merino o merinos que por nos andodieren agora o de aquí adelante en las merindades del dicho adelantramento, e otrosí a qualquer o qualesquer que cogen o recabdan o ayan de coger o recabdar en renta e en fialdade e en otra menera qualquer agora e de aquí adelante las nuestras yantar es que nos avemos de aver en el dicho reyno de Galliza e a qualesquer de vos que esta nuestra carta virdes, salut e grazia

8epades que el abbade e el convento del monasterio de Santo Estevan de Riba de Sil se nos enviaron querellar e dizen que el dicho monasterio que tien cartas e privilegios de los reyes onde nos venimos, sinaladamiente de el rey dom Enrique II nuestro abuelo, e confirmados del rey dom Juan nuestro padre que

Dios perdone, en que se contién que el dicho monasterio som francos e quito s de non pagar yantares a nos nen al adelantrado mayor que fuer en Galliza nen a sus merinos nen a algunos dellos, e eso mismo pedido ninguno, e otrosí que la encomenda del dicho monasterio que la de el abbade a quien él quiser, e otrosí que los homes del ,coto del dicho monasterio que dan de cada anno al dicho abbade cosas ciertas segundo que más complidamiente en las dichas cartas e privilegio se contiene, e que las dichas cartas e privilegios que lles foro dadas en tempo de los dichos reyes ande nos venimos e del dicho nuesttro padre; e que agora que vos e algunos de vos que lles ydes e pasa contra las dichas cartas e privilegios et lles demandades que vos den Pedidos e otrosí yantares para nos e para vos los dichos adelantrados e merinos, porque los non queren pagar que los prendades et tomades sus bienes ello, por la qual razón dizen que an recibido grande dagno e agravea et enviaron nos pedir merced que mandásemos sobre ello lo que toco por bien.

Por que vos mandamos, vista esta nuestra carta, que veades estas cartas ,e privilegios que los dichos abbade e convento del dicho monasterio tienen en esta razón de los reyes ande nos venimos e confirmadas por el rey don Juan, nuestro padre, como dicho hes, o los traslados dellos signados escrivanos públicos sacados con abtoridad de juys o de alcalde, et los goa, e cumprades e fagades goardar ecomplir en todo bien e cumplidamen segundo que en ellos e en cada uno dellos secontien, e segundo que lles goardadosen tiempo del dicho rey nuestro padre, e non lles vayades ne sedes nen ,consintades yr nen pasar contra ellos nin contra parte dellos lles tomedes la encomienda del dicho moasterio contra su voluntade, neenbargued,es las cosas que los del dicho coto lles an de dar; otrosí no:demandedes pedidos nen yantares para nos nen para vosotros nen paré guno de vos agora nen de aquí adelante, nen lles prendades nen tomedes consintades prendar nen tomar nen embargar ninguna cosa de sus bienes ; la dicha razón; e se alguna cosa de sus bienes lles avedes prendado atar o enbargado contra lo que en los dichos privilegios e cartas e en cada dellos se contiene que ge llos dedes e 'entergedes, e tornedes e fagades entergar e tornar todos bien ,e complidamientre en guisa que lles míngoen ende ninguna cosa.

 E vos unos nin los otros on fagades ende a , ninguna manera su penna de la nuestra merced e de seysentos mrs desta moneda usuable a cada uno de vos, sinón por qualquer o quallesquer de por quien fincar dello asy fazer e complir mandamos al que esta nueva carta vos mostrare que vos enplaze que parescades ante nos do quier que Seamos del dia que vos enplazar,e fasta quinze dias primeiros siguentes so dicha penna de los dichos seysentos mrs a cada unno a dizer por qual razon non complides nuestro mandado. E mandamos so la dicha penna a qualquier esclivano público que para esto fuer llamado que de ende al que vos nuestra carta mostrar testemonio signado con su signo por que nos separmos en como se cumple nuestro mandado.

Dada en la ciudade de Santiago, dies e ocho dias de febrero, anno de MCCCCLXX
Yo Garcia Gil la fiz escripvir por mandado del rey.

dissabte, 9 de febrer del 2013

Pasaron os anos a Galiza o teatro galego (2013)

Pasaron os anos pero tanto a Galiza do noso tempo como o teatro galego (...) seguen tendo os mesmos cabalos de batalla:

Ver se Galiza é unha nación, se é un nome propio, unha provincia polaca... e demostrar día a día que o idioma galego é vehículo de manifestacións artísticas e sociais elevadas. As salvedades que afectan hoxe ás dúas cuestións son iguais ou maiores ás que se atopan nas producións de Lugrís.

O teatro galego de hoxe vive maiormente alleo (...) a estas cuestións. O teatro galego dos nosos días non afrontou aínda o reto de facer o diagnóstico da Galiza de hoxe, das súas doenzas e dos seus méritos, das súas virtudes e miserias, da súa vontade de supervivencia e da súa lenta aniquilación, como fixo Lugrís no seu tempo.

Estou firmemente convencido de que se o teatro galego non fai ese diagnóstico que fixo Lugrís no seu tempo, ninguén o fará. E aínda máis, de que só acometendo esa tarefa demostrará o teatro galego que o noso idioma é un vehículo expresivo elevado. Quizais ao cumprimento desa tarefa contribuirá a ESAD de Galiza mais quen sabe, iso dirao o futuro.


Pois ben, para rematar este discurso que ata qui lancei, quixera empregar as palabras doutro discurso: dun mítin que pronunciou Lugrís Freire en Betanzos o 6 de outubro de 1907 e que supuxo o primeiro mítin da historia en lingua galega. Naquel lugar e naquel día grandes e prolongados aplausos adornaron a conclusión da súa arenga que remataba como rematará, agora si, esta miña alocución da seguinte maneira:

Despois díxolle ao fillo máis vello, que era forte e valente, que rompera as nove varas xuntas. Por moita forza que fixo, non puido nin sequera dobralas. Entón dixo o vello petrucio: -Xa vedes, meus fillos, que unha vara soa é fácil de romper, pero todas xuntas non hai quen as dobre. Eu vou morrer axiña e rógovos que teñades sempre irmandade, que vos defendades todos xuntos para que os vosos inimigos non poidan facervos mal."

Seguide pois asociándovos, xuntádevos contra os vosos inimigos e seredes fortes e seredes libres e faredes libre e honrada, rica e poderosa, a terra querida onde todos nacimos.

Viva Galiza. Viva a solidariedade.'. Grazas.

Han passat els anys però tant la Galiza del nostre temps com el teatre gallec (...) continuen tenint els mateixos cavalls de batalla: veure si Galiza és unha nació, si és un nom propi, una província polaca... i demostrar dia a dia que l'idioma gallec és vehicle de manifestacions artístiques i socials elevades. Les salvetats que afecten avui a les dues questions són iguals o més grans que les que es troben a les produccions

dimarts, 5 de febrer del 2013

Non me fagades actuar de paiaso neste circo (J.L.Baltar)

-José Luis Baltar: «Non me fagades actuar de paiaso neste circo»-


El expresidente de la Diputación de Ourense explota a 24 horas de su declaración judicial en el caso de las contrataciones irregulares cuando presidía el organismo provincial. Advierte que «esto non acaba eiquí»

Envíando datos... Espere, por favor. El expresidente de la Diputación de Ourense, José Luis Baltar, explotó hoy con un periodista de La Voz al preguntarle como afronta su declaración ante el juez, prevista para mañana, sobre las contrataciones irregulares en el organismo provincial cuando era presidente. Aludió a la existencia de «un circo» y afirmó que no quería ser parte de ese espectáculo. Se despidió asegurando que «esto non acaba eiquí».

El diálogo transcurrió así: -Hola presidente (se refiere a José Luis Baltar), son Miguel Ascón, de La Voz
-Non atendo a ninguén, venga.-¿Non quere dicir nada?.-Non quero facer declaracións. Non porque, ¿para qué? -Era so para ver como o levaba, se está preparado para ir mañá a declarar...

-Iso é cuestión miña. Non é cuestión túa saber se estou preparado ou non. ¿Como non vou estar? Venga. Acabouse o circo. Se queredes circo, faceino vós sos. Non me fagades a min tamén actuar de paiaso neste circo, coño. O circo montástelo vós, seguídeo montando.

-O circo, en todo caso, montariao... (interrumpe la conversación)

-Bueno, xa nos veremos as caras todos, porque isto non acaba eiquí. Veña, a paseo.

dilluns, 4 de febrer del 2013

L'Obradoiro:plaça d'èlit de Bàsquet (2013)

-El Suprem obliga l'ACB a readmetre un club gallec al cap de 17 anys-


L'Obradoiro recupera la plaça en l'elit del bàsquet
L'Obradoiro haurà de ser readmès la temporada que ve a la Lliga ACB, després de la decisió del Tribunal Suprem d'acceptar el recurs de cassació interposat pel conjunt gallec contra la sentència que va impedir el seu reingrés la temporada 2003-2004 i que estimava que l'equip de Santiago de Compostel·la no complia els requisits necessaris per a la seva admissió.

"Estem molt satisfets, perquè després de 17 anys la justícia ens ha donat la raó", ha manifestat el president de conjunt compostel·là, José Ángel Docobo.

El Tribunal Suprem estima que el conjunt gallec ha de ser readmès en la màxima categoria del bàsquet espanyol en les mateixes condicions requerides en la campanya 90-91, i no en les fixades per a la temporada 2003-2004, tal com va exigir en el seu moment l'ACB i va fixar la sentència del Tribunal Superior de Justícia de Madrid el setembre del 2003.